Saffet Çelik
Türk Devletleri Teşkilatı adalet bakanları, adalette dijital dönüşüm için ortak uzman grubu oluşturulmasında mutabık kaldı. Adalet Bakanlığının 7 Ekim 2026'da yayımladığı açıklama, İstanbul'daki üçüncü toplantıda “TDT E-Adalet Sistemi” hedefinin ele alındığını bildiriyor. Ortada kullanıma açılmış ortak bir başvuru portalı olduğuna ilişkin bir duyuru bulunmuyor.
Toplantıda dijital iş birliğinin yanında, hukuki konularda adli yardımlaşmaya yönelik çok taraflı anlaşma hazırlığı ve mahkeme kararlarının uygulanmasından sorumlu kurumlar arasında bir ağ kurulması olasılığı da görüşüldü. Bu başlıkların ilerleme aşamaları birbirinden farklı.
Hangi başlıkta hangi adım atıldı?
| Başlık | Ortak bildirinin açıklanan aşaması | Henüz duyurulmayan sonuç |
|---|---|---|
| Dijital dönüşüm uzman grubu | Üye devlet temsilcilerinden oluşacak grubun kurulmasında görüş birliği. | Okurların kullanacağı yeni hizmet veya başvuru ekranı. |
| TDT E-Adalet Sistemi | Bilgi paylaşımı, teknik iş birliği ve mümkün olduğu ölçüde sistemler arası uyum hedefi. | Canlı sistemin açılış tarihi, teknik kapsamı veya UYAP entegrasyonu. |
| Çok taraflı adli yardımlaşma anlaşması | Taslak hazırlıkları ve imza aşamasına getirme hedefi. | İmzalanmış ve yürürlüğe girmiş yeni anlaşma. |
| Kararların uygulanmasına yönelik ağ | Yetkili kurumlar arasında ağ kurulması imkânının araştırılması. | Mahkeme kararlarının ülkeler arasında kendiliğinden uygulanması. |
E-Adalet hedefi neyi kapsıyor?
Bakanlığın açıklamasında hedef; üye devletlerin adalet sistemleri arasında bilgi ve deneyim paylaşımı, teknik iş birliği ve sistemler arası uyumun desteklenmesi olarak anlatılıyor. Ortak uzman grubu bu teknik iş birliğinin geliştirilmesi için öngörülüyor.
Dolayısıyla gelişmeyi “tek tıkla ülkeler arası dava açılabilecek” veya “UYAP artık bütün üye devletlere bağlandı” biçiminde yorumlamak için kaynakta yeterli bilgi yok. Açıklamada son kullanıcıya açılan hizmet, erişim adresi, ücret veya başvuru takvimi verilmiyor.
Adli yardımlaşma ve kararların uygulanması ayrı başlıklar
Çok taraflı adli yardımlaşma anlaşması için yürütülen çalışmalarda, taslağın mümkün olan en kısa sürede imza aşamasına getirilmesi hedefi ifade edildi. Açıklama, anlaşmanın imzalandığını ya da yürürlüğe girdiğini bildirmiyor.
Mahkeme kararlarının uygulanmasına ilişkin başlıkta ise sorumlu kurumlar arasında ağ kurulması imkânının araştırılması kararlaştırıldı. Amaç; koordinasyon, iyi uygulama ve bilgi paylaşımını güçlendirmek. Kurumsal iş birliği ağını, yabancı mahkeme kararlarının tanınması veya uygulanmasına ilişkin bütün mevcut usulleri kaldıran bir mekanizma gibi sunmak doğru olmaz.
Editoryal değerlendirme: Başarıyı hangi sorularla izleyebiliriz?
Bize göre bu gelişmenin değeri, duyurulan hedefin somut iş akışlarına nasıl çevrileceğinde görülecek. Bir hukuk bürosu veya sınır aşan dosyası bulunan kişi için sistemin adı kadar hangi işlemi kolaylaştırdığı, işlemin nereden takip edildiği ve sorumluluğun hangi kurumda olduğu da önemli.
İleride teknik kapsam açıklandığında üç soru yararlı olabilir: Ülkelerin sistemleri hangi bilgileri karşılıklı okuyabilecek? Belgelerin dili, kimlik doğrulaması ve işlem kayıtları nasıl yönetilecek? Başvuru sahibine işlem durumunu gösteren bir takip imkânı sunulacak mı? Bunlar bildiride cevaplandığını ileri sürdüğümüz özellikler değil; hedefin uygulamaya dönüşmesini izlemek için önerdiğimiz kontrol noktaları.
Türkiye açısından da bir duyuruyu mevcut başvuru yönteminin yerine koymamak gerekir. Yeni hizmetin kapsamı ve yürürlüğe ilişkin resmî bilgiler açıklanana kadar, yalnız bu haberden hareketle dosya veya belgeyi farklı bir adrese yönlendirmek için dayanak oluşmaz. Haber takibinde uzman grubunun çalışmaları ile anlaşma metninin ayrı ayrı izlenmesi daha açıklayıcı olacaktır.
Toplantıdan diğer notlar
Ortak bildiride, 3 Nisan 2026'da Bakü'de imzalanan Türk Devletleri Adli Tıp Ağına İlişkin Mutabakat Zaptı ve 5 Ekim 2023 tarihli Türk Dünyası Noterler Birliği Mutabakat Zaptı kapsamındaki çalışmalar da değerlendirildi. Bir sonraki adalet bakanları toplantısının 2027'de Kırgız Cumhuriyeti'nde yapılması kararlaştırıldı.
Sık sorulanlar
TDT E-Adalet Sistemi kullanıma açıldı mı?
7 Ekim açıklaması sistem kurulması hedefini ve uzman grubu oluşturma mutabakatını bildiriyor. Kullanıma açılmış ortak portal duyurusu içermiyor.
Yeni anlaşma yürürlüğe girdi mi?
Açıklanan aşama, çok taraflı anlaşma taslağına yönelik hazırlık ve imza aşamasına getirme hedefi.
Mahkeme kararları artık otomatik uygulanacak mı?
Bildiride, yetkili kurumlar arasında iş birliği ağı kurulması imkânının araştırılacağı belirtiliyor. Bu ifade tek başına otomatik uygulama veya tanıma kuralı oluşturmuyor.