Hukuk ve Adalet

CMK 128 elkoyma ve malvarlığı iadesi: Şartlar ve Başvuru Yolu

Ceza soruşturmasında taşınmaz, hesap, alacak veya şirket payına konulan elkoyma kararının sınırlarını, mal sahibinin iade talebinde izleyebileceği usulü ve dikkat edilmesi gereken noktaları sade bir dille açıklıyoruz.

Güncellendi: 7 dk okuma
41 görüntülemePaylaş
CMK 128 elkoyma ve malvarlığı iadesi: Şartlar ve Başvuru Yolu
Bu yazıda

Kısa cevap: CMK 128 elkoyma ve malvarlığı iadesi

CMK m.128, maddede sayılan suçun işlendiğine ve malvarlığı değerinin o suçtan elde edildiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmasını arar. Taşınmaz, araç, hesap, alacak ve şirket payı gibi değerler için bu madde kapsamında elkoymaya hakim karar verir. Tedbir, mülkiyetin kesin olarak devlete geçmesi değildir. İade, koşullarına göre CMK m.131; kararın denetimi ise m.267–268 çerçevesinde değerlendirilir. Bankanın hesabı askıya alması ve özel kanunlardaki tedbirler ayrı usullerdir.

Elkoyma kararını oku: Dayanak, Kapsam, İtiraz, İade.
Elkoyma kararını oku. Genel CMK itiraz süresi iki haftadır; özel usul ve karar tarihi ayrıca kontrol edilir.

CMK 128 elkoyma nedir ve hangi malvarlığı değerlerini kapsar?

CMK m.128 kapsamındaki elkoyma, suçtan elde edildiğine dair şüphe bulunan malvarlığı değerleri üzerinde uygulanan bir koruma tedbiridir; mahkumiyet veya müsadere kararıyla aynı şey değildir.

CMK m.128 kapsamındaki elkoyma, şüpheli veya sanığa ait ve suçtan elde edildiğine dair belirtilen şüphe bulunan malvarlığı değerleri üzerinde uygulanan bir koruma tedbiridir. Malın devrini veya kararın etkisiz bırakılmasını önlemeye yöneliktir; mahkumiyet ya da müsadere kararıyla aynı şey değildir. Maddenin ikinci fıkrasındaki suç listesi ve birinci fıkradaki iki şüphe koşulu birlikte kontrol edilmelidir. Taşınmaz, ulaşım aracı, banka hesabı, hak ve alacak, kıymetli evrak, şirket ortaklık payı, kiralık kasa ve diğer malvarlığı değerleri kapsamda sayılır.

Değerin şüpheli veya sanık dışındaki kişinin zilyetliğinde bulunması elkoymayı tek başına engellemez. Ancak zilyetlik ile mülkiyet aynı değildir: üçüncü kişinin malı kullanması ile gerçekten ona ait olması farklı değerlendirilir. Başkasına ait her mal, yalnız aile veya şirket ilişkisi nedeniyle m.128 kapsamında sayılamaz. Mülkiyet, edinim tarihi, ödeme kaynağı ve kararın hangi malı kapsadığı belgelenmelidir.

Madde, elkoymanın dayanağı olarak suçtan elde edilen değere ilişkin raporun en geç üç ay içinde alınmasını öngörür. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir. Bu süre, tedbirin hangi aşamada ne kadar sürdüğünü izlemek açısından pratik bir kontrol noktasıdır.

Elkoyma kararı nasıl icra edilir?

Elkoymanın icra şekli malvarlığının türüne göre değişir; örneğin taşınmazda tapu kütüğüne, kayıtlı taşıtlarda ilgili sicile şerh verilir.

Elkoyma kararının icra şekli malvarlığının türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo, kanun metninde yer alan temel bildirim ve şerh usullerini özetler. Tablodaki bilgiler yalnızca genel yönü gösterir; her dosyada işlemin kapsamı kararın metninden ayrıca okunmalıdır.

Malvarlığı türüne göre CMK m. 128 elkoymasının uygulanması
Malvarlığı türüBildirim veya icra yoluDikkat edilecek nokta
TaşınmazTapu kütüğüne şerh verilmesi (CMK m. 128/3)Şerh sonrası tapu kaydının güncel durumu düzenli kontrol edilmelidir.
Kara, deniz veya hava ulaşım aracıKayıtlı bulunduğu sicile şerh (CMK m. 128/4)Ruhsat ve sicil bilgilerinin dosya kaydıyla uyumu önemlidir.
Banka veya mali kurum hesabıİlgili kuruma derhal bildirim ve ayrıca tebliğ (CMK m. 128/5)Elkoymadan sonra hesap üzerindeki kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
Şirketteki ortaklık payıŞirket yönetimine ve ticaret sicili müdürlüğüne bildirim (CMK m. 128/6)Pay devri gibi işlemlerin sicil kaydıyla birlikte izlenmesi gerekir.

Hak ve alacaklara elkoyma ise ilgili gerçek veya tüzel kişiye teknik iletişim araçlarıyla derhal bildirilerek icra edilir ve ayrıca tebliğ edilir (CMK m. 128/7). Bu noktada borçlunun ödeme yapmaya devam etmesi, kararın etkisini ortadan kaldırmaz; ilgili tarafların bildirim tarihini not alması işe yarar.

Elkoyma kararını kim verir ve gecikmede ne olur?

Bu madde kapsamında elkoymaya hakim karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde özel usuller geçerlidir, örneğin aklama ve terörün finansmanında Cumhuriyet savcısı karar verebilir ve işlem yirmi dört saat içinde hakim onayına sunulur.

CMK m.128/9 uyarınca bu madde kapsamında elkoymaya hakim karar verir. CMK m.127'deki genel elkoyma ile m.128'deki özel malvarlığı tedbirini birbirinin yerine kullanmayın. Genel elkoymada zilyetliğindeki eşya veya malvarlığı değerine elkonulan kişi hakimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (m.127/4).

Aklama ve terörün finansmanı: 5549 sayılı Kanun m.17 özel usul getirir. Gecikmesinde sakınca bulunan durumda Cumhuriyet savcısı elkoyma kararı verebilir; işlem yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Onay halinde değere ilişkin rapor üç ay içinde alınarak yeniden hakim onayına sunulur. Onaylanmama veya raporun üç ay içinde alınamaması savcılık kararını hükümsüz bırakır. MASAK'ın yayımladığı 5549 sayılı Kanun, bu usulü ayrıca düzenler.

CMK 128/A: hesap askıya alma ile elkoyma aynı mı?

Hayır. CMK m.128/A, TCK m.142/2-e, 158/1-f ve l ile 245 kapsamındaki suçlar için ayrı bir mekanizma düzenler. Makul şüphe halinde ilgili banka, ödeme veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı hesabı kırk sekiz saate kadar askıya alabilir. Askıya alma ile adli elkoyma kararını ayırmak gerekir. Hakim kararı olmadan yapılan elkoyma yirmi dört saat içinde hakim onayına sunulur; hakim elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar. Bu maddede m.128'deki rapor şartı aranmaz. Suça konu menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturmada iade edilir (m.128/A/4–5).

Malvarlığı iadesi hangi hallerde istenebilir?

CMK m. 131 birinci fıkrasına göre şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması ya da müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması halinde geri verilmesine karar verilebilir. Bu karar re'sen veya istem üzerine Cumhuriyet savcısı, hakim veya mahkeme tarafından verilir. İstemin reddi kararlarına karşı itiraz yolu açıktır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ise CMK m. 128 uyarınca elkonulan değerin suçtan zarar gören mağdura ait olması ve delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması halinde sahibine iade edilmesini öngörür. Mağdur veya hak sahibi için bu, en doğrudan iade yoludur.

CMK m. 132 ise farklı bir denge kurar. Elkonulan eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı kayıp tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir. Soruşturma evresinde bu kararı hakim verir ve eşyanın sahibi dinlenir. Eşya delil olarak saklanmasına gerek kalmadığında, rayiç değerinin derhal ödenmesi karşılığında ilgiliye teslim edilebilir (CMK m. 132/6). Muhafaza amacıyla teslim ise teminat koşuluna bağlanabilir (CMK m. 132/5).

Hak sahipliği nasıl ispatlanır? Uygulanabilir adımlar

Hak sahipliği için elkoyma kararını gösteren belge ile malın veya hakkın kişiye ait olduğunu gösteren tapu, sicil, banka dekontu veya ortaklık belgesi gibi resmi kayıtlar, edinim tarihi ve bedelini gösteren belgelerle birlikte toplanır.

Aşağıdaki sıra, dosya durumunu takip etmek ve talebi düzenli hazırlamak için kullanılabilecek genel bir yol haritasıdır.

  1. Elkoyma kararının tarihini, dosya numarasını ve kararın kapsamını gösteren belgeyi edinin.
  2. Malın veya hakkın size ait olduğunu gösteren resmi kayıtları toplayın; tapu kaydı, sicil kaydı, banka dekontu veya ortaklık belgesi bu kapsamda değerlendirilir.
  3. Malvarlığının edinim tarihini ve bedelini gösteren sözleşme, fatura veya ödeme kayıtlarını düzenleyin.
  4. Mağdur veya suçtan zarar görmüş bir kişiyseniz, zararın niteliğini ve miktarını destekleyen belgeleri ayrıca hazırlayın.
  5. İade talebini ilgili merciye yazılı olarak sunun ve reddi halinde itiraz süresini hemen takvime işleyin. Süre hesabı için hukuki süre hesaplama aracı işinize yarayabilir.

Talep dosyasında sık görülen eksik, kayıt tarihleri arasındaki uyumsuzluk ve belgelerin sadece özet halde sunulmasıdır. Belgelerin asıllarının veya onaylı örneklerinin bulunması, talebin hangi aşamada değerlendirileceğini netleştirir.

Şirket paylarında ve kayyım atanmasında başvuru nasıl ilerler?

Şirket paylarına elkoyma şirket yönetimine ve ticaret sicili müdürlüğüne bildirilir; elkonulan değerlerin idaresi gerektiğinde kayyım atanabilir ve kayyımın yetkisi atama kararından okunmalıdır.

Şirket ortaklık paylarına elkoyma, ilgili şirket yönetimine ve ticaret sicili müdürlüğüne bildirilir (CMK m. 128/6). Ayrıca CMK m. 128 onuncu fıkrası, elkonulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi gerektiğinde bu malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla kayyım atanabileceğini düzenler. Bu durumda CMK m. 133 hükümlerinin kıyasen uygulanacağı belirtilir.

Kayyımın yetkisi, atama kararından okunmalıdır. Şirket işlerini yönetmek, ortaklık payını yönetmek ve malvarlığını muhafaza etmek aynı kapsamda olmayabilir. Kararda yönetim organının işlemlerinin onaya mı bağlandığı, yoksa yönetim yetkisinin kayyıma mı verildiği açıkça belirtilir (CMK m.133). Belirli bir kurumun kayyım olarak atanması, her elkoymanın otomatik sonucu değildir; özel düzenleme ve somut karar ayrıca kontrol edilmelidir.

Riskler, istisnalar ve dikkat edilmesi gerekenler

İade sürecinde başlıca riskler zilyetlik ile mülkiyetin karıştırılması, itiraz ve iade taleplerinde sürelerin kaçırılması ve kararın kapsamının yanlış okunmasıdır; her varlık ayrı değerlendirilmelidir.

İade süreci, bir dosyanın içindeki her varlık için ayrı değerlendirilmelidir. Sık karşılaşılan riskleri şöyle özetleyebiliriz:

  • Zilyetlik ile mülkiyet ayrımı: Üçüncü kişi zilyetliği elkoymayı engellemez. Mülkiyet belgesi olmadan fiili kullanımı göstermek, talebi zayıflatabilir.
  • Süre kaçırma: İtiraz ve iade taleplerinde süreler kısa olabilir. Kararın tebliğ tarihinin kayda geçirilmesi bu nedenle önemlidir.
  • Kapsam sorunu: Kararın tamamını mı yoksa yalnızca bir kısmını mı kapsadığı dosyaya göre değişebilir. Ortak mal ve kısmi pay ayrımı dikkatle okunmalıdır.
  • Üçüncü kişi hakkı: İyi niyet veya mülkiyet iddiası tek cümleyle sonuçlandırılamaz. Edinimin gerçekliği, bedeli, tarihi ve suçla bağlantısı belgelenmeli; iade koşulları ve varsa müsadere tartışması ayrı değerlendirilmelidir.
  • Hesap ve bilgi yönetimi: CMK m.128/5, karar sonrasında onu etkisiz kılmaya yönelik hesap işlemlerini geçersiz sayar. Her hesap hareketinin her durumda geçersiz olduğu şeklinde genelleme yapmayın; bankadan tedbirin tutarını ve kapsamını gösteren yazıyı isteyin.

Konuyla bağlantılı genel değerlendirmeler için hukuka aykırı elde edilen deliller üzerine yazıyı ve diğer blog yazılarını okuyabilirsiniz. Bu içerikler bilgilendirme amaçlıdır ve dosyaya özgü değerlendirme yerine geçmez.

Sıkça sorulan sorular

CMK 128 elkoyma kararına karşı itiraz edilebilir mi?

Hakim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına karşı itiraz edilebilir (CMK m. 267). Genel süre, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır; başvuru kararı veren mercie dilekçeyle veya tutanağa geçirilen beyanla yapılır (CMK m. 268). İade isteminin reddine de itiraz yolu açıktır (CMK m. 131). Özel hüküm ve karar tarihi kontrol edilmelidir; iki haftalık yeni süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır.

Elkoyulan banka hesabındaki bütün hareketler durur mu?

CMK m. 128 beşinci fıkrasına göre hesap üzerinde kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir. Ancak hesabın hangi tutarını ve hangi hareketleri kapsadığı kararın metninden anlaşılır. Bu yüzden banka yazısındaki kapsam bilgisi, yapılacak işlemlerden önce dikkatle kontrol edilmelidir.

Mağdur olmayan üçüncü kişi iade isteyebilir mi?

Evet. CMK m. 131/1, üçüncü kişiye ait elkonulan eşyanın muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi olmayacağının anlaşılması halinde geri verilmesini düzenler. İstem hakkını yalnız mağdura ait saymayın; mülkiyet ve iade koşulları belgelenmelidir.

Delil ihtiyacı bitmeden malvarlığı geri verilebilir mi?

Genel kural, muhafaza ihtiyacı ortadan kalktığında iadedir. CMK m. 132 beşinci fıkrası, muhafaza amacıyla teslimin bakım ve gözetim yükümlülüğü ile istendiğinde derhal iade koşuluyla yapılabileceğini belirtir. Teslimin teminata bağlanıp bağlanmayacağı ise hakimin değerlendirmesine bağlıdır.

Kaynaklar ve son kontrol

Hukuki kaynak kontrolü: 1 Kasım 2026. Başvuruda elkoyma kararını, öğrenme veya tebliğ tarihini, malın edinim belgesini ve talebin nedenini birlikte gösterin. İade talebi, kararın kaldırılması talebi ve süresinde itiraz farklı başvurular olabilir.

Kapak görseli yapay zeka ile üretilmiş temsili bir görseldir.

Güncelleme geçmişi

  1. Güncel

    CMK 128. maddedeki suç listesi ve aranan iki kuvvetli şüphe koşulu açıklaştırıldı; zilyetlik ile mülkiyetin karıştırılması düzeltildi. Üçüncü kişiye iade koşulundaki bağlaç ile muhafaza amacıyla teslimde soruşturmada başsavcılığın, kovuşturmada mahkemenin yetkili olduğu ayrımı düzeltildi. CMK 128/A, 267–268 ve 5549 sayılı Kanun'un 17. maddesi kaynak gösterildi. Eski infografik kaldırıldı; konuyu özetleyen yeni bir infografik eklendi.

  2. Yazı yayımlandı.

Yazar

Yazılım geliştirici · Hukuki teknoloji ve anlamsal arama

Adalet ve İşletme mezunu. Anlamsal arama sistemleri üzerine çalışır; incelediği yargı kararlarına ilişkin kendi bilgi ve uzmanlık alanları çerçevesinde değerlendirmeler paylaşır.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. Bu yazıya ilk yorumu siz yapın!

← Tüm blog yazılarına dön