Yasal ve Ticari Faiz Hesaplama: Alacağınızın Gerçek Değerini Bilin

Borç ilişkilerinde en çok kafa karıştıran konulardan biri faiz hesaplaması. "Yasal faiz mi, ticari faiz mi?", "Temerrüt faizi ne demek?", "Hangi oran uygulanacak?" gibi sorular sürekli karşıma çıkıyor. Aslında konu sanıldığı kadar karmaşık değil, sadece doğru bilgiye ulaşmak gerekiyor.

Şöyle bir şehir efsanesi var: "Faiz oranı her yerde aynı." Bu tamamen yanlış. Borcun niteliğine, tarafların sıfatına ve hatta borcun doğduğu tarihe göre farklı oranlar uygulanıyor. Gelin, bu konuyu açıklığa kavuşturalım.

Yasal Faiz Nedir?

Yasal faiz, taraflar arasında faiz oranı kararlaştırılmamışsa veya kanun gereği uygulanması gereken durumlarda devreye giren faiz türüdür. 3095 sayılı Kanun ile düzenlenir.

2025 Yılı Yasal Faiz Oranı: %24

Bu oran, adi (ticari olmayan) borç ilişkilerinde uygulanır. Örneğin bir arkadaşınıza borç verdiniz ve geri ödemedi. Dava açtığınızda mahkeme yasal faiz uygular.

Ticari Faiz (Avans Faizi) Nedir?

Ticari işlemlerden doğan borçlarda uygulanan faiz türüdür. Her iki tarafın da tacir olduğu veya işlemin ticari nitelik taşıdığı durumlarda geçerlidir.

2025 Yılı Ticari Faiz Oranı: %58 (Avans Faizi)

Gördüğünüz gibi ticari faiz, yasal faizin neredeyse 2.5 katı. Bu yüzden davanın ticari nitelikte olup olmadığı çok önemli.

💡 Önemli: Ticari faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı faiz oranıdır. Bu oran yıl içinde değişebilir, bu yüzden hesaplama yaparken güncel oranı kontrol edin.

Temerrüt Faizi Ne Demek?

Temerrüt, borcun vadesi geldiği halde ödenmemesi durumudur. Temerrüt faizi, bu gecikme nedeniyle işleyen faizdir. Yasal veya ticari faiz, temerrüt faizi olarak uygulanabilir.

Temerrüt için genellikle şunlar gerekir:

• Borcun muaccel (vadesi gelmiş) olması
• Alacaklının borçluyu ihtarname ile uyarması veya
• Borcun belirli bir vadede ödeneceğinin kararlaştırılmış olması

Hangi Durumlarda Hangi Faiz Uygulanır?

Yasal Faiz Uygulanan Durumlar

• Kişiler arası borç ilişkileri
• Tazminat davaları (haksız fiil, manevi tazminat)
• Kira alacakları (konut kiraları)
• Nafaka alacakları
• İşçi alacakları (kıdem, ihbar tazminatı)

Ticari Faiz Uygulanan Durumlar

• Ticari satış sözleşmelerinden doğan alacaklar
• Şirketler arası borç ilişkileri
• Fatura alacakları (ticari)
• Çek ve senet alacakları (ticari işlemden doğan)

Faiz Hesaplama Formülü

Basit faiz hesaplaması şöyle yapılır:

Faiz = Ana Para × Faiz Oranı × (Gün Sayısı / 365)

Örnek: 100.000 TL borç, %24 yasal faiz, 180 gün gecikme

Faiz = 100.000 × 0.24 × (180/365) = 11.835 TL

⚠️ Dikkat: Faiz oranı yıl içinde değiştiyse, her dönem için ayrı hesaplama yapılmalıdır. Bu durum özellikle uzun süreli alacaklarda önemlidir.

Faiz Başlangıç Tarihi

Faizin hangi tarihten itibaren işleyeceği davanın türüne göre değişir:

• Haksız fiil: Olay tarihinden itibaren
• Sözleşmeden doğan borç: Vade tarihinden veya ihtardan itibaren
• Belirsiz alacak davası: Dava tarihinden itibaren
• İcra takibi: Takip tarihinden itibaren

Sıkça Sorulan Sorular

Faiz oranı sözleşmeyle belirlenebilir mi?

Evet, taraflar sözleşmeyle farklı bir oran belirleyebilir. Ancak aşırı yüksek oranlar "gabin" (aşırı yararlanma) nedeniyle iptal edilebilir.

Bileşik faiz (faizin faizi) uygulanabilir mi?

Kural olarak hayır. Türk hukukunda bileşik faiz yasaktır. Ancak ticari işlemlerde tarafların açıkça kararlaştırması halinde mümkündür.

Enflasyon farkı talep edilebilir mi?

Hayır. Türk hukukunda munzam zarar (enflasyon farkı) talebi için alacaklının ayrıca zararını ispat etmesi gerekir. Otomatik olarak uygulanmaz.

Faiz oranı ne zaman değişir?

Yasal faiz oranı yılda bir kez (1 Ocak'ta) belirlenir. Ticari faiz oranı ise TCMB'nin avans faizi değiştikçe değişir.

Sonuç: Doğru Faiz Türünü Belirleyin

Alacağınızı talep ederken doğru faiz türünü belirlemek çok önemli. Ticari faiz uygulanması gereken bir davada yasal faiz talep ederseniz, ciddi bir gelir kaybı yaşarsınız.

Aynı şekilde, faiz başlangıç tarihini doğru belirlemek de kritik. Yanlış tarih, aylık hatta yıllık faiz kaybına neden olabilir.